Ông Phạm Thành Nhân,Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP HCM,cho biết thông tin trên tại hội thảo Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao do Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức,ngày 20/5.

Theo ông,chất lượng nguồn nhân lực trình độ cao trong bộ máy hành chính của thành phố đang ở mức báo động khi tỷ lệ nhân sự có học vị tiến sĩ chỉ chiếm từ 0,5% đến 1,1%.

"Sự thiếu hụt trầm trọng nhóm chuyên gia dẫn dắt trong các lĩnh vực mũi nhọn đang trở thành rào cản trực tiếp,làm chậm tiến trình phát triển bền vững và xây dựng đô thị thông minh",ông nói.

Thành phố đã ra chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Ví dụ,chuyên gia sẽ nhận mức trợ cấp ban đầu tối đa 100 triệu đồng khi về làm việc,thu nhập hàng tháng linh động từ 30-100 triệu đồng. Ngoài ra,họ được hưởng thù lao bằng 5% giá trị của công trình nghiên cứu được nghiệm thu hoặc thưởng tối đa lên đến 1 tỷ đồng với thành tích đặc biệt xuất sắc; hỗ trợ tiền thuê nhà 7 triệu đồng một tháng.

Từ năm 2023 đến nay,10 chuyên gia,nhà khoa học đã về làm việc cho TP HCM theo chính sách này,tạo ra tác động lớn ở một số lĩnh vực chuyên môn. Tuy nhiên,Phó Giám đốc Sở Nội vụ đánh giá con số này còn rất khiêm tốn.

Ông chỉ ra nguyên nhân là sự cạnh tranh khốc liệt ở khối tư nhân và doanh nghiệp FDI (có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài). Xét tổng thể về môi trường sống,không gian làm việc và tính linh hoạt trong thu nhập,chính sách ưu đãi của TP HCM vẫn chưa bằng các doanh nghiệp đa quốc gia. Chưa kể các quy định xuất nhập cảnh,cấp giấy phép lao động và phê duyệt hồ sơ với chuyên gia nước ngoài,Việt kiều còn phức tạp,làm giảm động lực và sự hào hứng của họ.

Ông Nhân lấy ví dụ visa lao động của chuyên gia nước ngoài phải gia hạn hàng năm,thủ tục phức tạp. Sở Nội vụ đề xuất thí điểm cấp "Thị thực công nghệ" hoặc thẻ tạm trú với thời hạn đặc biệt 5-10 năm cho nhóm có trình độ cao,hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược theo Nghị quyết 57. Loại thị thực này tương tự mô hình ONE Pass của Singapore.

Ngoài ra,chính sách thu hút nhân tài cần bổ sung một số ưu đãi như phương tiện đi lại,trường học,bệnh viện quốc tế cho con em chuyên gia...

Cán bộ Trung tâm hành chính công phường Phú Nhuận hỗ trợ người dân làm thủ tục hành chính,tháng 7/2025. Ảnh: Lê Tuyết

Ông Ngô Đông Hải,Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương,nhìn nhận nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều nước đang triển khai mạnh mẽ chính sách thị thực nhân tài,tạo ra cuộc đua thu hút chất xám trên toàn cầu. Việt Nam cũng có nhiều chính sách nhưng thiếu cơ chế đặc thù về cư trú,tài chính và bảo đảm cuộc sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế.

GS. TS Nguyễn Thị Thanh Mai,Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM,đồng tình. Bà cho rằng thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chính sách nhập cư hay thủ tục hành chính.

Nhiều nước mời gọi được nhân lực chất lượng cao không chỉ bằng mức lương,ưu đãi tài chính mà bằng cả hệ sinh thái. Trong đó,cơ chế thị thực linh hoạt,môi trường học thuật cởi mở,hạ tầng nghiên cứu hiện đại,cơ hội khởi nghiệp và thương mại hóa,quyền lợi cho gia đình đi cùng chất lượng sống hấp dẫn.

Theo một báo cáo của Bộ Nội vụ năm 2022,tỷ lệ tiến sĩ làm việc trong hệ thống công chức ở Việt Nam khoảng 0,63%. Trong khi đó,ở Mỹ,tỷ lệ này khoảng 9%,theo khảo sát của Quỹ khoa học Mỹ năm 2021. Con số này ở Hàn Quốc là gần 5%,nhưng chỉ 1-1,8% ở một số nước như Australia hay Nhật.

Lệ Nguyễn